Trong những năm gần đây, thuốc giảm cân đã từ một lựa chọn chuyên biệt trở thành một hiện tượng toàn cầu. Các loại thuốc như Ozempic, Wegovy và Mounjaro, dựa trên các hoạt chất như semaglutide và tirzepatide, đã thay đổi cách thức điều trị béo phì và thừa cân. Những phương pháp điều trị này bắt chước một loại hormone đường ruột điều chỉnh sự thèm ăn và cảm giác no, giúp giảm lượng thức ăn nạp vào và do đó dẫn đến giảm cân đáng kể.
Tuy nhiên, sự phổ biến ngày càng tăng của chúng cũng đặt ra những câu hỏi quan trọng: Liệu chúng có thực sự hiệu quả về lâu dài? Tác dụng phụ của chúng là gì? Và gần đây hơn, liệu chúng có thể ảnh hưởng đến các thói quen khác như uống rượu hay không? Bằng chứng khoa học được tích lũy cho đến nay đã đưa ra một số câu trả lời, mặc dù vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp.
Hiệu quả của các phương pháp điều trị GLP-1
Các nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng những loại thuốc này giúp giảm cân đáng kể ở những người béo phì hoặc thừa cân mà không mắc bệnh tiểu đường. Một bài đánh giá gần đây, được công bố trên một tạp chí y khoa danh tiếng, đã phân tích 38 thử nghiệm đối chứng với hơn 25.000 người tham gia và kết luận rằng tirzepatide đạt được hiệu quả giảm cân cao nhất , thậm chí vượt trội hơn cả semaglutide trong một số trường hợp. Cụ thể, mức giảm cân trung bình từ 13% đến 15% đã được quan sát thấy ở những phương pháp điều trị hiệu quả nhất, mặc dù một số loại thuốc thử nghiệm đã vượt quá 20%.
Những kết quả này đã khiến các cơ quan y tế ở một số quốc gia châu Âu, như Đức và Tây Ban Nha, phê duyệt việc sử dụng thuốc này để điều trị béo phì. Trên thực tế, Đức đã trở thành quốc gia đầu tiên đưa phiên bản uống của Wegovy ra thị trường , mở rộng thêm các lựa chọn cho bệnh nhân. Mặc dù tiêm vẫn là phương pháp sử dụng phổ biến nhất, nhưng viên thuốc uống hàng ngày mang đến một lựa chọn thuận tiện hơn cho nhiều người dùng , với hiệu quả thấp hơn một chút nhưng vẫn tương đương.
Điều quan trọng cần lưu ý là những loại thuốc này không phải là thuốc thần kỳ. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng chúng phải được kết hợp với chế độ ăn uống cân bằng và tập thể dục thường xuyên. Hơn nữa, chúng chủ yếu được chỉ định cho những người có chỉ số khối cơ thể (BMI) trên 30, hoặc từ 27 nếu họ có các bệnh lý đi kèm như tiểu đường loại 2 hoặc ngưng thở khi ngủ.
Tác dụng phụ và rủi ro
Cũng như bất kỳ loại thuốc nào khác, thuốc chủ vận thụ thể GLP-1 cũng không tránh khỏi tác dụng phụ. Các tác dụng phụ thường gặp nhất là ở đường tiêu hóa: buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy, táo bón và đau bụng. Những triệu chứng này thường xuất hiện khi bắt đầu điều trị và có xu hướng giảm dần theo thời gian, nhưng trong một số trường hợp, chúng có thể nghiêm trọng đến mức bệnh nhân phải ngừng điều trị. Hiếm khi, viêm tụy cấp tính, một chứng viêm tuyến tụy có thể nghiêm trọng và cần được chăm sóc y tế ngay lập tức, đã được báo cáo.
Một nguy cơ khác thu hút sự chú ý của các cơ quan y tế là khả năng hạ đường huyết, đặc biệt nếu bệnh nhân nhịn ăn trong thời gian dài hoặc kết hợp thuốc này với các loại thuốc khác. Cảnh báo cũng đã được đưa ra về nguy cơ hít sặc phổi trong quá trình gây mê, vì các thuốc này làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Do đó, các chuyên gia khuyến cáo nên ngừng điều trị vài tuần trước bất kỳ cuộc phẫu thuật nào đã lên kế hoạch.
Trên thị trường chợ đen, tình hình thậm chí còn đáng lo ngại hơn. Tại các quốc gia như Brazil, nhà chức trách đã thu giữ hàng nghìn lọ thuốc lậu này, thường được bảo quản trong điều kiện không đảm bảo, có thể làm thay đổi thành phần của thuốc. Mặc dù hiện tượng này phổ biến hơn ở Mỹ Latinh, nhưng các sản phẩm giả mạo hoặc nhập khẩu bất hợp pháp cũng đã được phát hiện ở châu Âu , khiến các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng cảnh báo về rủi ro khi mua các loại thuốc này ngoài các kênh chính thức.
Tác động bất ngờ đối với rượu
Một trong những phát hiện đáng ngạc nhiên nhất trong những tháng gần đây là mối liên hệ giữa các loại thuốc này và việc tiêu thụ rượu. Một số bệnh nhân đã báo cáo rằng, sau khi bắt đầu dùng semaglutide hoặc tirzepatide, họ cảm thấy ít thèm rượu hơn và khi uống rượu, khả năng dung nạp rượu của họ cũng kém hơn nhiều. Hiệu ứng này được hỗ trợ bởi các nghiên cứu sơ bộ cho thấy các chất chủ vận thụ thể GLP-1 điều chỉnh hệ thống khen thưởng của não, làm giảm sự thèm muốn các chất như rượu hoặc nicotine.
Một thử nghiệm lâm sàng được công bố trên một tạp chí khoa học uy tín đã chứng minh rằng những người mắc chứng rối loạn sử dụng rượu khi dùng liều thấp semaglutide đã giảm đáng kể số ngày uống rượu quá mức và cảm giác thèm rượu so với những người dùng giả dược. Một nghiên cứu khác, được thực hiện với dạng uống , đã tìm thấy kết quả tương tự ngay cả ở những người không cố gắng bỏ rượu hoàn toàn. Mặc dù bằng chứng vẫn còn hạn chế, các nhà nghiên cứu tin rằng những loại thuốc này có thể trở thành một công cụ hữu ích để điều trị chứng nghiện.
Tuy nhiên, không phải tất cả bệnh nhân đều gặp phải tác dụng này. Một số người cho biết mối quan hệ của họ với rượu không thay đổi, trong khi những người khác nói rằng uống rượu khiến họ buồn nôn hoặc gây cảm giác nặng nề khó chịu. Trong mọi trường hợp, các chuyên gia cảnh báo không nên uống quá nhiều rượu trong quá trình điều trị , vì điều này có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và ảnh hưởng đến kết quả giảm cân.
Cuối cùng, điều quan trọng cần nhớ là những loại thuốc này là công cụ điều trị các bệnh mãn tính, chứ không phải là con đường tắt để có được một thân hình hoàn hảo. Việc sử dụng chúng luôn phải được giám sát bởi chuyên gia chăm sóc sức khỏe, và bất kỳ quyết định nào về việc bắt đầu hoặc ngừng điều trị đều phải được đưa ra dựa trên từng trường hợp cụ thể. Khoa học tiếp tục phát triển, và có khả năng trong những năm tới chúng ta sẽ thấy các phiên bản, sự kết hợp và ứng dụng mới của các loại thuốc này, nhưng luôn luôn đặt sự an toàn của bệnh nhân lên hàng đầu.
